The White Compound

Enkele tientallen kilometers noord van Tarin Kowt, langs Poentjak en Khyber, door de Baluchi vallei, ligt Chora. Een wit gebouw, voormalig onderkomen van de lokale leider, is omgebouwd tot compound. Een deel van de Nederlanders, meestal een of twee pelotons, voeren vanuit die White Compound patrouilles uit en houden de omgeving in de gaten. Een PRT (provinciaal reconstructie team) probeert te werken aan verschillende projecten die ten goede moeten komen aan de lokale bevolking. Op 5 maart jl. had ik de gelegenheid om met een luchtmobiel peloton mee naar boven te gaan. Uiteraard greep ik die kans met beide handen aan.

De WC is een stenen gebouw met een binnenplaats en een twintigtal vertrekken eromheen. Er is een kamer als ops-room ingericht van waaruit alle operaties in de omgeving gecoördineerd en begeleid worden en de contacten met andere eenheden en de wachtposten worden onderhouden. Verder is er een keuken waar iedereen zijn eigen maaltijden klaar maakt, staat er een natte groep buiten en een mariniersdouche.

De sfeer is gemoedelijk. Een peloton is een overzichtelijke eenheid waarin persoonlijk contact vanzelfsprekend is. Ik had nog niet veel contacten met deze groep dus de dagen die ik in Chora heb doorgebracht maakten veel verschil. Een luchtmobieler, voor zover je kunt generaliseren, is een gemotiveerde militair met een no-nonsens houding en de geprezen can-do mentaliteit. Dat betekent ook dat er een soort natuurlijke afkeer van de softe sector is, waar de geestelijke verzorging zeker toe gerekend wordt. Als raadsman moet ik dus actief deelnemen in het leven en werken van deze mensen om contact te kunnen maken.

Er is in de afgelopen periode veel geëvalueerd. De uitzending loopt ten einde, voor veel mensen was dit de laatste keer naar Chora, en dat maakt dat men terugkijkt en een oordeel velt. Er vallen dan twee dingen op. De luchtmobiele compagnie heeft het gevoel deze uitzending niet voor vol te zijn aangezien door de staf. Er is niet veel gebeurd, wat op zichzelf wordt gewaardeerd, maar de leuke opdrachten zijn aan hun neus voorbij gegaan. Mede door de omstandigheden hebben zij niet het gevoel tot hun recht te zijn gekomen als luchtmobiele eenheid en dat doet hen zeer. Kijkend naar de feiten is dit gevoel niet weg te nemen.

Daarnaast is er de bijna klassieke tegenstelling tussen de hoop om heelhuids terug te keren en de wil om zich te bewijzen in het eigen vak. Ook dit gespreksonderwerp is vaak aan de orde geweest. Een militair is soms jaren lang aan het oefenen voor dat ene moment dat er werkelijk toe doet. Mensen zijn bij defensie gekomen met een hang naar avontuur en spanning, hebben zich voorbereid op het ergste, trainen voor alle denkbare worstcase scenario’s. Als er dan niets gebeurd tijdens die vier-en-halve maand ontstaat het gevoel van de bankzitter: de voetballer die traint maar nooit een wedstrijd mee mag spelen. De spanning ontstaat natuurlijk doordat in deze wedstrijd doden en gewonden kunnen vallen. Iemand zei letterlijk: “Ik wil wel een TIC (troops in contact) meemaken, maar dan zonder doden en gewonden.” Helaas is die garantie door de Taliban op voorhand niet afgegeven.

Boeken

Een paar dagen nadat we aankwamen op Kamp Holland viel mijn oog op de boekenkast in de ECHOS, de snackbar van de base. Deze organisatie wil haar ruimtes graag als huiskamer presenteren, er is dan ook een televisie met een beperkt aanbod aan films, een oud en afthans poolbiljart, tafelvoetbal en dartbord, maar door de indeling en de muur van geluid (muziek, TV, geroezemoes) doet het niet erg huiselijk aan. Ik kom er niet tot rust in ieder geval. Maar de functie van snackbar vervult ze, te oordelen naar de hoeveelheid vette happen die dagelijks de keuken verlaten, goed.

Mijn oog viel dus op de boekenkast waarin ik een verzameling boeken aantrof die mij diep teleurstelde. Van het merendeel had ik nog nooit gehoord. Bovendien was er geen boek dat, noch met zijn titel noch met de uitstraling, mijn nieuwsgierigheid kon wekken. Het merendeel was afgekeurd bibliotheek materiaal met de (resten van) de stickers nog op het kaft, een groot deel was van licht tot zwaar christelijke signatuur. Ik dacht, dat kan beter of in ieder geval anders.

Samen met de psycholoog van Deh Rawod die deze constatering met mij deelde, hebben we een brief opgesteld aan uitgevend Nederland met de vraag of er voor onze jongens in Afghanistan niet wat actuele boeken beschikbaar gesteld konden worden. Vlak voor kerst zijn de brieven verstuurd en ondertussen beginnen de boeken via het GV bureau in Havelte binnen te druppelen. Uitgevend Nederland is bereid gebleken om voor niets een deel van haar meer actuele uitgaven beschikbaar te stellen aan onze jongens en meiden in Afghanistan.

Zodoende heb ik nu een heus bibliotheekje op kamp Holland. De klusjesman van de ISD heeft een boekenkast gemaakt en met een aantal affiches probeer ik de aandacht van het lezend deel van Kamp Holland te vangen. Omdat het humanisme ook de lezende mens centraal stelt en meer van dit soort licht prikkelende stellingen moeten de lezer op de mogelijkheid wijzen een boek te lenen uit deze nieuwe bibliotheek. Het is nu een kwestie van afwachten om te zien of het experiment ook aanslaat.

Kapcha As

Het rapport van de CDS (chef defensiestaf) naar aanleiding van de gebeurtenissen rond Deh Rawod tijdens operatie Kapcha As houdt de gemoederen hier behoorlijk bezig. Zodanig dat De Telegraaf (26 februari jl.) zelfs bericht dat officieren een spreekverbod hebben gekregen in opdracht van de TFU commandant over het door hen bekritiseerde onderzoeksrapport. De lezer begrijpt dat ik inhoudelijk op de zaak niet in kan gaan. Daarvoor liggen de zaken te gevoelig en zijn de feiten te complex. Maar dat het rapport, of in ieder geval de brief aan de tweede kamer over het rapport, de mensen in beweging brengt is zeker.

Nu is het ook begrijpelijk dat mensen emotioneel betrokken zijn bij een dergelijk rapport. Het was dan ook ongelukkig dat de gewraakte brief vlak voor een volgende actie in hetzelfde gebied aan de mannen in het veld meegedeeld moest worden. Helemaal omdat de conclusies van de brief voor een aantal mensen niet herkenbaar waren en in de beleving van anderen onjuistheden bevatten. Nogmaals, inhoudelijk kan ik er niet op ingaan al was het alleen maar vanwege het feit dat ik er niet bij ben geweest. Wel zie ik de impact die een dergelijke brief heeft op mensen, de onrust die er ontstaat en de onzekerheid die voortduurt nu het Openbaar Ministerie nog niet van zich laat horen.

In enkele media wordt naar aanleiding van de commotie gesproken over de kloof tussen Den Haag en Uruzgan waarmee de verschillen in perceptie tussen de mensen in Nederland, politiek en samenleving, en de mensen op werkvloer van defensie wordt bedoeld. Ik heb nog niemand gehoord over het feit dat de mensen die hier nu het werk moeten doen straks die kloof naar Nederland wel weer moeten zien te overbruggen. Als jouw missie, jouw eenheid in de media wordt afgeschilderd als tactisch onzorgvuldig, slordig of niet goed opererende eenheid, dan doet dat ook iets met je. Dan knaagt dat aan je. En probeer het in Nederland dan maar eens uit te leggen hoe complex, onoverzichtelijk en moeilijk de omstandigheden waren waaronder jij je uiterste best hebt gedaan voor zowel je eigen leven als het leven van je maatje.

Ik wil op deze plaats respect uitspreken voor de mensen die onder deze moeilijke omstandigheden naar eer en geweten hun werk en hun uiterste best hebben gedaan en onder zware omstandigheden collega’s zijn verloren en gewond hebben zien raken. Ik heb grote bewondering voor de inzet die wordt getoond en de veerkracht die mensen aan de dag leggen om door te gaan.

ISD

Het klein onderhoud aan Kamp Holland wordt verzorgd door een groepje genisten. Met een man of tien vormen zij de interne storingsdienst, en daar hebben zij hun handen vol aan. Een greep uit de werkzaamheden of aandachtsgebieden: de natte groepen (toiletten en douches); de elektrische installaties inclusief aggregaten, verlichting, airconditioning, verwarming en brandmelders; alle bouwwerkzaamheden op het kamp; waterzuivering, zowel drinkwater als spoelwater uit de eigen bron; afvalwaterzuivering volgens Nederlandse normen; onderhoud van wegen en de vliegstrip; de rest van de waterhuishouding, afvoer, riool en hemelwaterafvoer; alle kluswerkzaamheden op het kamp en het beheer van de bijbehorende reservematerialen en gereedschappen. Elke storing of elk mankement komt bij deze mensen op het bordje. En tussen de storingen door wordt aan onderhoud gewerkt. En zeker met extreme omstandigheden (in de winter - 20 en in de zomer + 50 graden Celsius) hebben een aantal onderdelen het zwaar te verduren.
Ik heb respect voor deze mensen. Want bij elke storing, of het nu over een overstromende toiletpot gaat of over een uitvallend aggregaat of een kapotte airco, er is altijd iemand die komt klagen. Of dat het stuk is, of dat het snel gemaakt moet worden, of dat het te lang duurt, of dat het allemaal slecht is geregeld, er is altijd reden tot klagen. En zeker als een groot deel van de storingen dan het gevolg blijken van onzorgvuldig gebruik of van lompe onbehouwenheid of zelfs vernielzucht, vind ik het bewonderenswaardig dat de mensen van de ISD de moed niet verliezen en soms bij nacht en ontij hun werk doen. Nogmaals, petje af.
Het stemt mij dan ook tevreden dat ik hoor dat zij het zeer waarderen dat ik een dagje mee loop. Dat er iemand opmerkt dat het fijn is om een keer op een positieve wijze aandacht te krijgen. Bovendien is het toch ook een beetje een jongensdroom om een keer met zo’n grote universele bouwmachine een paar kuub grond te kunnen verzetten. En zo probeer ook ik het nuttige met het aangename te verenigen.

Pakwerk

Om aansluiting te vinden bij de mensen op Kamp Holland loop ik af en toe een dagje mee met een eenheid. Dit is belangrijk omdat tijdens die dagen vaak sprake is van echte ontmoetingen, anders dan wanneer ik alleen maar op bezoek kom om eens te vragen hoe het gaat. Zo kwam ik ook bij de hondensectie die een deel van de beveiliging van het kamp verzorgd. Ik ontkwam er natuurlijk niet aan om in het pak gehesen te worden en een keer zelf te ervaren hoe het voelt als je een hond tegenover je hebt. Geloof me, met pak voel je de hond aan je arm hangen en voel je de kracht waarmee hij je vasthoudt. Dat wil je zonder pak niet meemaken. Ik ben bang dat er dan weinig van je arm over blijft, vooral als je je zou blijven verzetten.
Bij een van de oefeningen kwam de hond mij vanaf de achterkant achterna terwijl ik weg moest lopen. Het zware pak maakte me wat minder wendbaar en door de kracht en het gewicht van de hond die me onverwacht grijpt, verloor ik mijn evenwicht en lag ik op de grond. Het is met een hond aan je arm vrijwel onmogelijk dan nog overeind te komen. Ik heb in ieder geval gevoel gekregen bij de rol van de hond in de beveiliging van Kamp Holland, vooral in mijn linker bovenarm...
Het mooie van deze dag is om te zien hoe sterk de band tussen mens en dier hier is. Het koppel, de baas en zijn hond, zijn onafscheidelijk. Samen trainen ze op tot het niveau waarop ze hun taak aankunnen. Samen worden ze ingezet in de beveiliging in Nederland of tijdens een uitzending. Als er iets met de hond aan de hand is, gaat ook de baas naar huis terug. De baas en zijn hond is een koppel die alleen als eenheid ingezet kan worden. Veel van de verhalen die deze mensen te vertellen hebben gaan dan ook over hun hond en het werk dat zij met hun hond doen. Niet zelden bezitten deze mensen thuis ook nog honden, soms een jonge hond in training, soms een gepensioneerde hond van defensie. De band tussen mens en dier gaat verder dan de ‘werkrelatie’ die zij hebben. Niet alleen nuttig maar ook leuk om dit een keer van dichtbij mee te mogen maken.

Zelfzorg

Geweldig om te zien hoe mensen voor zichzelf zorgen. Of voor elkaar, maar dat is eigenlijk hetzelfde als je de volgende spreuk mag geloven: "Alléén maar voor jezelf zorgen is hetzelfde als slecht voor jezelf zorgen," één van de 'wijsheden' waar ik ons dagelijks overleg met hulpverleners, het sociaal medisch team, mee open.
Bij de Herstel, de mensen die aan voertuigen sleutelen en knutselen, hebben ze een eigen bar gemaakt. In een tweetal containers is een bank getimmerd, een motorblok omgetoverd tot salontafel met glazen tafelblad, een bar gemaakt, een Kachel met een hoofdletter gelast uit een oud watervat en andere restmaterialen en zijn er barkrukken van velgen en tafels van verpakkingsmateriaal gemaakt. De genie heeft een kleine donatie gedaan in de vorm van een raam. Met gepaste trots werd de Bar, ook met een Hoofdletter, geopend. De keuken had blikjes fris en bitterballen gedoneerd.
Het is een creatief bouwwerk geworden waar niet alleen deze club maar ook de komende rotaties nog veel mensen plezier van zullen hebben. Zeker als het zonneterras straks ook af is, de bankjes buiten rond de nieuwe vuurplaats staan en de avonden wat minder winters worden. Gelukkig weten sommige mensen hoe ze voor zichzelf moeten zorgen.

Interview

Op de site van het humanistisch verbond staat een interview over mijn werk.